American Saangmangte Thupha puak tu khamtung hong pai zia

Koset Village, November 19; 1904 (Dr East ii a zi mun a lai thaak)

Hilai mun pai tu in tuzing in mualdawn pan in ka tuak suk lam, a nuizaak huai mama khat mu ingh. Tua in mihing khat hi a, Zomi ngoaile a ki cite theampo ih azak uh bangma in ngoaile ma kai. Ahizong eima sang ah Numeinote omlam sung a sil thei uh naai puan baantawng, a taaipan a kisealna puan sa-nang, a ngawng teng paak pal bang in pal zeizoi ih puansia bek taw a kizeam te khat sil in hong pai pasal khat ka mu ciang ka nui za peuma a, ka nanui valam hi, a khak sang ciang ka nuina in kakap liang hi. Tu bang nung sunpo hong son in kinei hong ci tha tu nu hi. Ahizong nui thei natu dang bangma om ngawl a, ki cim thei mama thong tana, cimphawnna tu hi bang nano khatpo hong om sia son tham man ma sa khi hi.

Kei tulaitak saanginn sung ah tung khi hi. Saang inn sia a tung bii, a suat ngua, a pangte zong ngua, taw kisa hi. A kipatna uh hi pheang ahiciang simmawk sak nuam bua hing.

Tunitak in tawmvei thu ka hil hi. Tua zawk ciang thunget kikhop khat taw ka zom to uh hi. Sizang mihing te atu in THUNGET sia thulamdang in tuat ngawl het uh hi. Thu ngen tawng kaci po ciang in misim ma in thungen in hong phun lialua hi. Kong son tu ka makngil khat sia Thuam Hang in doai biakna a taisat tu lai in nasia tak in doai taw ki lai a, nasia tak in a suatak natu in ki saan ngawp hi.

Thuam Hang in tapa 2 nei hi. A tapa lian zaw sia a haa a po ciang a ha tung khat thuam Tua hatang thuam a puanung sia in a muuk tungsang hol let a, a pua ah letmat lang tu khawng sau in lawt hi. Tua patangno sia ahikza chloroform ka diik sak zawk ciang, a hathuam sia ka phaih sak hi. A ha phaih sak tu, ci in a zaak uh ciang khuapuite hong pai thei theampo ma hong pai a, hong kiim uum niaunuau in hong en uh hi. Ka phai sak ciang, “kalaisai” ci vanuau hi. Amate kam in hi kammal sia a tumdang, khat a mu uh ciang a zak uh kammal hi. Tawmvei a ngei dingdeng zawk ciang in, a hikzaa sia thai kik zo a, a haa ka thoh sak sia zong khua hong phawk kik zo hi. Tasia ciang, a pa hong neak a, a khut hong daw hi. A khut sung ah a hatang ka phai sia ka pia hi.
A lungdam peuma aa, ka ziat sang baan pan in hong zuut hi. Amate ngeina in ki zuut sia lungdam lakna in anei uh hi a, ei ii “Thankyou” ci tu taang in a zak uh hi. Khua mihing te in, “Ih khan zo po, thu hi bang la hi bang mu ngei bua hing” ci tek vanuau uh hi.

Thuam Hang tapa no sia in tingngu sung T.B. natna vei si, Tua a tano bawlna in doai te tung ah nganhing tamma taw ki thoi hinapi dam tuan ngawl. Hi zata a, zawm law liang in doai seam ahihang a dam thei ngawl ciang Sya Shwe Zan in “Vantung Pathian in naa theampo bitphua a piang sak a, ih nuntakna pan kipan ih cidamna zong ama hong piak hi bek a, kuama dang in hong pia thei ngawl hi,” ci in ahil hi. “Pathian bia lete doai Mang pa Satan ii a nungzui a sawltak te taai vazai tu hi,” ci in a tel thei tu in a hil hi Tua huu in Thuam Hang in thu nget sak tu in a syapa mun ah a haw hi. A khakbel ciang in, “katapa a suatak natu a hile keima luang taw tan tong,” ci in ngaisutna a thin sung ah hong piang hi. Tua in a bang-ziam cile doaite a piak uh nganhing te luteng le lungu mun khat ah ki koi tuam a, a thutha a om tha le zong thi papai thei ci in upna a nei uh hi. Doai biakna a nusia le tua lungu te theampo a vawk keak hi tu a, a thuthaak ciang a thii tusia ka tapa nungta tu hipole thi ngam tong acina hi.

A syapa in Thuam Hang ii a thuak theampo doai ngilo te le doai mangpa ii sepna vive hi a, Vantung Pathian thupha a saang nuam uh le doaite khuazing sung a a vawt uh theampo vawk siat tu kuul hi ci in a ki hil uh hi. Tua hipole Pathian in a tapa dam sak paitu hi ci hi.

Thuam Hang in nipi khat nipi nii sung khawng khua ngaisun in a syapa mun ah Pathian mun ah thunget zia a sin hi. Ni khat ni ciang in a pumpi bup sia a tapa a ngaisutna taw liing vadil in om hi. A puanvan mong kiing khat ah suangtum pawl khat tuun in salu le salungu a senna ah pai in a to hi. Tua zawk ciang hibang in tha ato hi. “No hong thutha leng hong thatlum tu nu ziam? Hong thutha leng hong thatlum tu nu ziam?” ci in a paupui hi. Tasia ciang a pumpibup ma in liing vadil in a citung theampo, khua ulsaa kawt dimdum in om hi. A lau mama ciang thakhat thu in leento khat sua in a puanvaan sung a tuun a suangtum te taw lungu khat sim khat sim in a suhcip hi. Tateng aman ciang tu in thi katong ci in lei ah a lum hi. Thina hong theng thei ngawl, in a om ciang, noteng sia leilot thu vive hi thong nu zam kei, tupan kipan, Vantung Pathian bekma biatu khi hi” ci hi.

Tua bang a ngamtat lai theampo ma in a syapa in apaam pan en nginge in a uap hi. A man zawk ciang “a inn ah a syapa taw tonto khawm in thu a ngen uh hi. A tapa sia hai ngawl in hong dam vaial in a T B natna pan in dam thiang sitset in tangval pha mama khat in hong khang to hi.

Atom in tepte huai teng:

  1. June 1905, Sya Po Ku Tonzang ah sya seam tu puak
  2. Kum-1904 kipat sawng Khuasak khua ah Mission Lo tu vil Khua upa – Ukpi 2 in vaimuak saanginn le sya ngen.
  3. March 31, 1904 Sya Shwe Zan te innkuan (a tapa Samuel) khuasak khua ah sya seam tu in puak
  4. May 1904 Thuam Hang le a zi Dim Kho Ting inn phiat
  5. July 1904 Pau Suan le a zi Kham Ciang inn phiat
  6. June 1905 Tonzang ah Sya Po Ku a ngaak zawk ciang, acia lam in Khuasak ah baang in Sya Shwe Zan Sya sep vai vil suk

Khamtung Buppi Sung Pawlpi Masa Bel Sia Khuasak Ah Phut
Febaruary 1, 1906

(East Saangmangpa in a zi lai thak)

Ka it Emily awng,
Mihing 7 tui ka phuumna a nuai a bang hi.
Ih Mission nasepna sung ah tu ni sia nipi lian khat in tepte tu hi Topa Jesu Christ sia Khamtung ah mainawt in hong pai zo hi. Zing tuung khuavak ma in mual saang te na pi 4000 na ah a om Khusak khua taw ah, a luang suk lui ah ka tuak suk uh hi. Tua lui sia sun a a cin thei natu in a lui suang te taw tuiluang sia khaktan in tuidal phuung ki ciang aa, kawng ciang khawng a khuum theitu tui kicing sak hi. Tuak mun ah ko thet ma in mihing tam ma a na theng zo uh hi. Tui sung ah keima ding in ka mai pan hong kiim uum tu in thu um miteng kaki cial sak hi. Tua zawk ciang ni hong suak aa, mual dawn ni zangkap zawk ciang in, khat ka phum sim in, Topa Jesu hong thupiakna zui in, “Pa min, Ta min, Tha Thiangtho min taw tui kong phuum hi,” ka ci kawm in ka na phuum hi.

Zezen thong! Ni ka lutung uh san ah hong vato ciang in mihing hiteng tui sung ah pap suk in dawkto kik in ka hi sia, meikhuk sung pan in meila kuang vazak dawkto taw kibang kasa hi. Tua sung ah pasal le om nupi le om a, pawlcing mama tana lungkim huai mama hi. Tuak pan in ki thoaito in saanginn ka zuan to uh hi. Tuak ka thet uh ciang a thiangtho biakpiakna vawt in hizata aa, ko atu ama khut taw hong sep sak hu in Pathian sia Topa Jesu min taw ka pok uh hi.

Nino ni Febraury17, 1906
Tuzing in Khuasak Tapidaw pawlpi ka phuan uh hi. Tua Pawlpi sung a tumphit Pawlmi te anuai a teng ahi hi,

A kikopteng
1. Pau Suan le azi (2)
2. Thuam Hang le a zi (2)
3. Lam Suan le azi (2)
4. Tun Lian le a zi (2)
A tang awl teng
5. Son Tun (pasal) (1)
6. Thuam Tun (1)
7. Thang Nei (Numei) (1)

Sya Shwe Zan sia Acting Pastor (Pawlpi Keam Sya tak a ki nei mateng a seam zi) Thuam Hang le Pau Suan sia Deacon (Pawlpi Upa hena, nopna sung ah sungcing)

Nipi ni Febraury 18, 1904
Amasa phitbel ahi Topa Za an Neak khop poai ka khaam (vawt) uh” hi. (N.B. Hi neak khop poai sung ka zak uh Sapit tui sia Mrs. Fred East, Topeke Kansas, U S.A hong piak ka ken hi.

Zing sang tuung in neak khop poai vawt natu anlui natu khawng teng ka pua khol hi. Ka puansil nei teng sung pan a pha bel le a thiang bel teng ma sil, teang ih veang, ka Hunpa le ka Topa atu in zataakna ahithei zaza in lak nuam in kaki nei hi ve kaki hawmthaw vangau hi. Hi bang in kaki ngin ciang in keima zong Thinglamte hui ma a thetheng bang in kaki ngaisun hi. Ka sabuai sia puankaang pha a, Topa Jesu ii pumpi le a chisan luang in aki zangh (lamtena kung zong om sak khi hi ) Aw, tu zing in kei thin sung ah bangbang in hong paupui ziam keima tatak ma ih an neak natu kapua tak ciang!

Aki phuum laitak keima zong a om lei khat in kaki ngaisun hi. Lungdamna tamma hong piak ngaisun in kakap hi. Tulaitak in keima le Ama bek om khawm in, ka it ka mealheak dang theampo zong nusia in kaki ngaisun hi. Ama thina phaw natu in an ka neak sia tuciang bek a, Ama he pheang Zomi Tapidaw a suak thak teng taw keak ne khawm luilam, hite 11 hong pha thei lei, ci lungdam tatak in tuani sia ni thupi bel tu in ka ngaisun hi. Ama min bebek hang in mihing hiteng ki kaikhawm thei lei suak khu hi Aw, van mite awng, tunitak a kasep uh teng hong tepte sak tavun. Keima hi kaleng ka puansil te hikale tunitak thupha nong piak sia a saangtu in ki phu ki sa ngawl het khi hi. Tuteng ka ngaisut zawk ciang, “Topa, tu a ka sil teng sia a pha bel ka nei teng ma hi ih ve- nang kong mua natu in phatham mama ngawl thong hi, ka ci hi.

Tua zawk ciang ki itna hong tel sak ka lungtang hikale a pha a sia khentel theina thin sung khuangaisutna thintang sung hikale dam in ka ki uk kik thei zawk ciang Sya Shwe Zan te Thu um mite teng Kiim-Uum beamlang (semi-circle) in sabuai mai, nguaphak khat tung ah to khawm in a om zawk ciang, Sya Shwe Zan in Matthew 26:26-28 ka simn sak hi. Tua zawk ciang, Topa zaan an a khiakna phatak a tel tu in a hil hi.

Tu in anlum la in ka balh hi Tua anlum sia zong thupha ka piak zawkciang ka balh ahi hi. Kei mun pan Topa Jesu ii thinglamte tung a ki khai teng sia tua laitatak ma a ki vawt tu bang in ka ngaisun hi. Anlum sia a bek nawno in ka hawm hi. Tasia ciang amate avekpi ma in zatakna le thasiana taw saang in neak tu in atoai uh hi. Thungetna taw ka neak khop zawk uh ciang in, hai la in thupha ka pia uh hi. Tua zawk ciang in Ama phawk kawm in adawn tek tu in ka pia hi. Topa Jesu in hiza ci in ciangtanna om ngawl in a Chisan taw hong ngupkhiatna Vaangletna nasia Thaa Thiangtho in Kote hong lak hi. Ama a um theampoi in thi in bo thathong ngawl tu aa, tawntung Nuntakna ngatu hi, ci in hong hil hi. Tua Chrsit in vaangletna nei a, Ama a um theampo Ama mun a zuan theampo tung ah suatakna pia vapeak hi. Ko in ka tel mama uh hi. Koma mittang taw tu in, hilai ah ” Kuama ngup zawk tute hibo,” a kici mihingte sung ah NGUPKHIATNA a piakte Mu zo hi ngawl khu ziam?

Pathian in ngua buuk khat sia a Biakinn in laito a kote theampo zong hong paupui Ka sik, ka sin, ka heak theampo sung ah tu a bang in a lungdamhuai thu ka nuntak sung theampo ah om ngaei bo. Kei hibang lungdamna thu lamdang situ in ki muangmaw ngei bong. Ka son natu dang he bong. Ama kampau na “NOTE TAW, KA OM KHAWM HI EN VUN, A TAWNTUNG IN NOTE TAW OM KHAWM KHI HI,” a cite sia kei tung ah, hong tung tatak hi.

“Mualdawn pan in, Zion awng, ‘NA PATHIAN MAANG HI aci sia ih a peangte bangzata in etlawm ziam”

Note; 2005 kum aki suak sak YSBC Silver Jubilee magazine sung pan aki la kik hi.

One thought on “American Saangmangte Thupha puak tu khamtung hong pai zia

  1. pu thuam hang tapidaw sua kum , a ni a tha a he khat na nong he suak na taw hong za sak leu te maw.

    Lundam,
    KT William Dal
    USA ( 9209807304)

Leave a Reply