Haka Chin Hills, Burma
March 22,1902.
Ka thin sung ah keima le keima ki paupui “Haka a ci uh sia hisia hi ngangaw. Kum 1901 December 11 ni pan tuni dong (March 21, 1902) kong del ciang hong theng ngangaw khi hi- ka sunmang ah kong mat, lei le ngam awng, nasep man nei mama khat nang sung ah a seam tu in hong pai khi ve. Hilai ah kham a zong tu hong pai hi bong. Ahizong, ka topa ih Kumpi Lukhu tung ah suangmanpha hi lai pan la in suanh tong, ci ingh. “Mi theampo a huupa awng, Na khut sung ah nong let tu in a thak in hong ki aap kik ingh,” ci in ka ngen hi.
Zingsang neakphit an sia ka man zawk ciang, maisang ah ka bawltu mihing tamma “Zato Mang Lian Pa” a en nuam in hong pai te ka mu hi. Hite ka mu ciang in ka thin sung ah hisakna (impression) thum hong piang : nambat (1) na ah, Zo mite hile huu tatak ma a kuul te hi, mittaw, peangbai, a liam, suuknatna in buan, phaak, vunnatna namcin nei. Nambat (2) na ah, mihing hite nam sia a luzaang vuum uh pan kipan a peangme dawn dong in tui taw thiangtho sitset in siltu kuul ci in mu ingh. Ciniin takpi a citung uh kheang bikbek liang in a ompui thei mi namdang kuama mu ngei ngawl si, om tu zong um ngawl si khi hi. Nambat (3) na ah, satpia tam thim ma ka kento teng sia zapzaang mama vaak- amate le kibual ngeingawl, a tate uh le bual ngeingawl ci in ka za hi.
Ka laisai (My) Mihing hite ih meimaa uiteng silsak tu ka ngaisut ciang ka tha liing vadil hi. Ka sawl tangzaang tu syama khat zong nei ngawl lalai. New York ah cina ka bawl uh ciang zong, hibang khut taw huu tuakte sia Syavuan te in tham ngawl in syama sawltangzang te veu kise siat ve. Tu keima kutai in diang tu ci in ka tuat ciang, suak thei tuak mama kasa bua hi. Ahizong ni hong ngei va-ial ciang in ngaisutna zong hong ki khekheal a, Topa Jesu pauna “Hi te sung ah a cimaw belte a niambelte tung ah na vawtte kei tung ah hong vawt na hi hi,” ci sia ka thin hong suu mama tana, cina te kii ci bangte thakhat thu in hong thai a, “Kei sia Topa Jesu ih suul zuitu a pai hi ngawl kana khi ziam? Ama hong patsak sate nial thatnong tu khi ziam?-ci in keima le keima kisit in, ka laktong baan saute liip to in a niin a kiihuai ci theampo hi vamiat ma in ka khut taw ka thiak, ka sil a, a pumbup uh tui taw bual in, ciniin sungpan a piang meima khawng zong phatak in silsak in zatui taw ka zuut sak, ka noih sak hi.
March 23, 1902
Khalkha ka thet zawk Nipi nii ka sikphit hi. Nipi nii cikapo in kalai a nging, ngawlok nging, khui ngawlok nging ngangawn a kiza mun a om bua hi. Nipi ni biakinn kikhop cibang le om bo, Sunday School cile om bo, Biakinn khuum tung pan vantung kaatona lim (spire) a sangto in a kiphutto ci bang le om bo, Pathian pokna la (Hymns) cile om bo, Nipi ni puan phabel sia taw kilai tong cibang le om bo! Tua hi a, HAKA ih ci sia tubang hi thong ziam? Apua sang daak in en leang pasal nupi te lo kuan tu aki zui ngitngut khawng ki mu. Anumeite uh khawngai huai mama. Patkhau a pai uh kakawm in zom. A nungzang ah laang, bawm khat peuma pua tek. Atasente a awm uh ah paai. Atano a peang taw a pai thei te zong in a taai nuai pan luai Tua kawm sung pan a namsia mama tuibuuk thei khu vanuul in tawp lalai. Khuaziing ci tu hi ziam? Hite sang in a vom zaw, a haangh zaw, a ziing zaw bangma om buavaak. Doai ii vukcipna taw bangma ki muthei ngawl khuaziingcip sung ah om uh hi. A ngam buppi in doai khuaziing in mei uap bang in uapcip hi. Aw, tua a puanvom a apcip sia hawk keak zo leang a, khuavaak taang sia puakzo leang maw! Mihing te suataakna nga tu ve.
Nikaai sang ciang Carson Mangpa taw ka 2 in mualtung ah ka kaato uh hi. Mun khat ah ama in bangziam maw khat kei hong lak nuam. Tai khatle a lang bang ka pai zawk uh ciang leitangh phatak in a ki uum sitset khat kawk in hong lak. Hisia Mangkang Kumpite a thi a om uh le a kiphuum natu a ngeal khol uh thaan hi. Hilai ah tungtun bangin leivui kisaai mun 7 om hi. Tate sia Mangkang ngalkap, Zo mite ii a kalup uh ngakap (mangkante) 7 teng a phuum na uh hi. Tateng hong lak zawk ciang in a thuson tawlnga in tawmvei zawkciang, hibang hong cii hi. “Kei hong sam masa le ka luang hilai ah hong phuum heak in awng,” hong ci hi. Ka zokikna ah, kei zong ka luang sia Pathian ii nusiatna hibang mun ah, ka nguu a thaamcip tu sang in, Zato te in pilna zon natu in a zangh nuam uh le, zato te zaktu in na pia lete maw,” ka ci hi.
Tua zawk ciang in saang inn no khat a sak sia en tu hong paipui a, tua buukno sia a sak lai, thingpheak pawlkhat a toptuam te hong lak hi. Tua thingpheak te sia innkhuum nuai ah pangluai te tung ah daw phei “hi. Hong sonna pan, “A zezen in deina khat ih nei zaw thale a ol in laak pai thei tu in hibang in na keam khi hi,” hong ci hi. Inn ka thet zawk uh ciang, khuazing zo ahiciang lup tu ngawl vaai dang om nawn ngawl ahi ciang in ka nii in Topa Pathian khut sung ah ki aap in lupna ka zuan uh hi. Tu hile daaidedee kakoai ihve, ngam ui te hong au siasua hi. A sa neak tu uh vaai hile kilawm. Kei zong tua nitak in ka luptu ciang, keima nguak zakkhop in, “Kei tu nitak ka lungleang mama thong” kaci kakawm in lupna ka zuan hi.
March 24, 1902
Ziing tuung in tho in ka zato vanh zakte ka koina thingkuang puisia ka” hong hi. Tua thingkuang sung van te ka hen suk lai in haksa pi in heang kana hi veang, tu ka laak kik nop ciang laak khiat tu haksa mama laleau. Carson hong huuna taw lakhia thei a, tu ama in ka koi natu bizu hong vawt sak tu kipan. Tua bizu sia sung ah zatui te le ki aatna sung a ki zangh tuteng koi natu ahi hi. Tua ni in cina 10 hong pai hi. Hi ni sia America pan hong kithaak laite hong thet ni hi. Ahizong kei atu in press taw a kikhen a hizong, khut taw at lai ahizong khat beak a kihel om ngawl ahiciang, ka thin sung ka khuangaisut phit sia,”kuama na hong phawk nawn ngawl,” ci ahi hi.
March 27, 1902
Cina tamma om uh ahiciang kom hun nei ngawl in naa ka seam hi. Natna te ki lak zia sia hilai Kawlngam le America ngam ah omte kibang tek hi. Ahizong hilai ah akam uh tel ngawl ah hi ciang a maipuak uh bek-en in na kasep hong kuul hi.
March 30, 1902
Nipi ni khat hong tung laleau. Ka van hen te ka suakeak ngawl lai te sung ah organ zapzaang te khat ka hen sia ka suakhia uh hi. Mr. Carson in Pathian thu hil a, kei lasak tuteng ka si hi. Kikhop man zawk koma nguak ka om uh ciang, lasa kawm in ka organ sia Mr. Carson vaang kapiakna in ka tum hi. Ka tum kawm in Carson maitang ka et le thitui luang in a om ka mu hi. Tasia ciang ama in hong son a, “Dr. East awg, organ tum in la sak theina mun ka om ngawl zawk ngei mama zo tana ka lungleang mama a, lungdam leilam kisa in ka thitui khaam zo ngawl thong khi hi,” hong ci hi.
Ei manguak in ngeitatak om leang, la a ki sa papo zong zaaknophuai ki sa tuak a, Pathian biakna la khawng za leang ih thaa a ngamkhing in a omcip sia atu in nuam tuam ki sa thei mama hi.
Nitaak an ka neak zawk uh ciang, major Newland mun ah ka haw uh hi. Ama sia ngalkap sang zatomang pension lasa Khalkha khua ah teang ahi hi.
Ka Zato uh sia khangto va ial a, mihing a kibawl nuam zong hong tam va ial hi. Tua ahiciang saanginn khaan khat sia zatui hawmna in zak tu in ka vaihawm uh hi. Hi zatui hawmna ah a phaak te pan kipan peangpaak kek te khawng hong pai hi.
April 6 (Sunday)
Hisia ni sia “Red- letter day”(Laithak san ni) Lungdam, lungpil vaai khat Saangmangpa in (Mission House) ah ka nei ni uh hi. Banghang ziam cile tua ni in inn sung sang teng a hoi tu in puasitset in ka manh uh ni hi. Pang tung ah laidal taakpan kipan akhaan “doihna puanteap te thuan na”, suut tung ah a kiphaa phak le puansaa te ka phaa uh ni hi a, innsak vaai teng a ki manh ni hi. Ka kaan zepna uh te hoilei ngawl ahihang, hi bang mun (civilization- mihing ciim te omna) atu in phamama lel ci tu hi.Tua lungdam vaai sia ka khup natu in Major Cillery le a zi ih nitaak an hong neak pui hi.
Ngua hong zu vapawk luilam a, ka innkhuum uh a vang mun tam ahi huu in ka kawt niknek uh hi. Tua hi a, ngua thuak ma in, ngal vial bek le innkhuum zutna za te hel in a vang om teng ka huk uh ciang ngautui kee hong thai hi. A kee nana teng nuai pan in kabeal, ka kuang nei susun teng taw tui ka na dong uh hi. (—–>page 6)



pu thuam hang tapidaw sua kum , a ni a tha a he khat na nong he suak na taw hong za sak leu te maw.
Lundam,
KT William Dal
USA ( 9209807304)