Carey le Tuck ii hong son Sizang taangthu

Mual tung mi teng taw kilemna a vawt siat zawk ciang, nisuana sang, Thaangmual pai to in Kawl ngaalkap te hong pai natu lam pan pang khol in simcip hi. Kawl te ngaal lel in Kawlzaang tai suk kik uh hi. Sizang te ii teptena ah, ngaal te lutang 4, mihing 2, tawp (cannon) khat, thau 2 le, ngaal vanh hong kento theampo nga siat ci in ciamte hi. Hi mun ah 1889 ciang, British ngaalkap mang General Faunce le Sizang te nasia tatak in ki sim kik hi.

Tua zawk ciang sak sang pan hong kuansuk Kawl ngaalkap te sim tu in pai laleo hi. Ahihang Kawl te na, nisuana sang pan a kuan teng ngaal lel in tai tham siat zo ci thu za zo ahikom, Sukte te ngam tawn in Kawlzaang zuan suk kik uh hi. Sukte ngam tawn in a cia kik thei natu, Kawl ngaalkap mihing khat dangka san 1 pai taw, sumnguk pia hi.

Hi thu taw kisai Kawl te teptena hibang ahi hi. 1878 kum Kawl kum 1239, Kasung tha sung, Khuasak khua sim tu in a-hmat khat lampui aa, ngaalkap 1500 khen 2 sua in kuanto hi. Khen khat sia, Mingyin, Taungdwin, Kale le Yaw ngam pan mihing te hi aa, 1000 pha hi. Khampat Wun Maung Pauk Tun na lampui hi.

Khen 2na sia mihing 500 pha aa, Kalemyo ah lai-at (clerk) ahi, Kendat khuami Maung Shwe Maung na lampui hi. Maung Shwe Maung khut nuai ah, lampuikik tu mihing 3 koi aa, Maung Min Gaung, Maung Tet Po le Maung Shwe Bu hi. Thein Ngyin pan 70, Legayaing pan 100, Kalewa pan 70, Yazagyo pan 160 hi aa, Yan Aung Min Wundaukpa ii palik 100 zong kihel lai hi.

Hi khen 2na te sia Nansoungpu khua pan Nataga luam zuito in Teddim tawn hi. Teddim ah ukpi Kochim (??) taw kimu aa, ama na Shwimpi (??) khua dong a thet thei natu lam hong hil hi. Sukte te ii sonna bang ahile, Shwimpi (??) khua sia Sizang ukpi khut nuai hi ngawl ci hi. Shwimpi khua ka thet zawk tawm vei ciang, thu khat kiza aa, Thaang dung zui in Khuasak a manaw, Kawl ngaalkap khen khatna te, Sizang te taw kisim in ngaal lel aa, tai tham siat zo ci thu hi. Tua thu ka zaak peuma uh ciang, amate nguak ii sim hang zo tu kium ngawl ahikom kile kik hi. Saksang tawn in ngaal a kuan Khen 2na te ngaal sim tha ngawl in cia kik hi. Sukte te lesong tawm ki pia hi. Thaang dung zui in a kuan khen khatna te ngaalkap 27 thi aa, 2 ahibale, 3 mat thuak hi.

Hi ngaal in British te Kawlngam saksang a lakma, Kawl te in Sizang te a sim khaakbel ngaal ahi hi. Hi ngaal zawk ciang Sizang te ii ngaal sim kik sia British Kumpinu ii ngaalkap mang ahi General Faunce taw hi aa, 1888-89 kum ahi hi. Sizang ten a Kamhau le Ngo Mang ukpi suakma hun dong Kawl te ka sim ngei bua uh hi ci hi.

Sizang ngaalhiam

Sizang ngaalhiam

Sizang ngaalkap
Ngo Mang ii ngaal a sim ciil lai, a ngaalkap te tei bekma zangh aa, tam mama ngaal sung thi hi. Sizang te mimal in tawm mama ahikom, ngaalhiam pha mama nei buale ngaal zo ngei ngawl tu ci thu Ngo Mang in pha tatak tel hi. Tua ahikom Kawl te tung tawn in thau hong nei aa, hong zangh thei hi. A tapa Kuppow hun ciang, a thau nei uh theampo a tamzaw sia Lusei te tung pan a lei uh ahi hi.

Ngo Mang hun Kale valley ah Mualtung mi tam mama Kawl te in theam in a thaalup sia, Kawl le Zo mi kilaklaw a bo thei ngawl phulamna, ngaal kisimna te hong piankhiatna thu bulpi ahi hi. Sizang te in phulam in Kawl te a sim uh ciang, a neisa uh teng laaksak ahikom, ngaal sim thathong bek hi ngawl in meetna zong om vave, ci in hong mu hi. Ngaal sung pan a mat mihing te, thauhui thautang tanhsak kik hi, Ngo Mang hun lai Kawl te veu man aa, thau, thauhui, thautang le thiik taw tanhsak kik hi.

Kuppow hun ciang, a ngaal mat mihing te sal in khuai aa, na seamsak, lo thosak hi. Sizang te paunaak khat in “Pasal te ii nasep sia ngaal sim tu, sa vaai tu le zu neak tu hi aa, inn nasep sia numei le sal te nasep hi” ahi hi.

Carey le Tuck na Sizang taangthu a khupna ah, Sizang te khuano tatuam kikhen thaang kakoai in omsak bua zaw leang pha hi. Hi thei le, eima (Brithish) omna, ih mit nuai ah khua saatsak in teangsak leang phabel hi. Sizangte sia nguta thin nei minamte hi aa, muan huai ngawl hi. Political officer seam tu te zong Sizangte tungah kidop mama tu kul tu hi. Khai Kam sia bangma hun peuma Chin Hills cia kik sak tu kilawm ngawl hi. Sizang mite na nasia mama in ngim hong piak lai Sakhiliang ukpi Mang Lon (Mang Lun??) na hong hu, hong panpui (British te) nate bangma hun mangil bua tawng.

Carey le Tuck ii a khupna a at hi laingual ih et ciang, Sizang pu le pa tena Mikangte, nasia tatak nana do, na langpan ahina kimu thei hi. Sizang kual hong laak natu, thin nawngkaina le, thin ngimna tam mama na thuak aa, thuaklaa hong sa mama ci thu kimu thei hi.

TN

Leave a Reply