Americante in suaktakna anga nopna thin nasea vaial hi. Thomas Paine in, Common Sense ci laihawm khat vawt aa azuak se, copy 100,000 val khawng hi. Tua laihawm sungah, British kumpipa khut nuaiah ama cibabang ni in nungta nuamzaw ni ziam ahibawle, nangma le nangma suakta tatak in nungta nuamzaw ni ziam, ci in at hi. A 2 veina colony ngam 13 meeting ciangin, Virginia colony ngam pan Thomas Jefferson lampuitu in committee khat kiteal aa, British kumpipa tungah, Americate in England khutnuaiah om nuam nawn ngawl khu hi ci in zasaktuin tavuan kipia hi.
1776 kum July (4) ni ciangin Americate in koma le koma ngam khat in ding khuhi ci in declaration vawt hi. Tuni dong July (4) ni se, Americaah suatak ni (Independence day) in kiciamte in kumpi zumkhak ni khat ahihi.
America ii suatakna declaration vawt se, leitungah ngam thak khat hong suak thathongbek hi ngawl in, suatakna (freedom) taw kisai ngaisutna thak (new philosophy of freedom) khat zong hong suak hi. Tua suatakna thu in a ngei ngawl hunsungah leitung bup kizelhin mihingte lungtang sungah kip lingleng aa, khangthak hun sungah mihingte ii nuntak pui ngaisutna thak (new philosophy of modern world) hong suak hi.
Americante in koma le koma ading ngamthak khuhi, ci in declaration avawt zioutaw ngam thak khat suak pai ngawl lai hi. England kumpipa ii ngaalkapte in Long Island pan New York khuapi dung Americante hong sim in ngaal nase mama hi. American ngaalkapte se tua hunlai Continental ngaalkap kici hi. Continental ngaalkapte in Pennsylvania sung Brandywine khua pan ngaal hong lel aa, British ngaalkapte in Philadelphia khua la hi. New York colony ngam sung Trenton, Princeton le Saratoga munteah hong kido laleou aa, Continental ngaalkapte in zo hi. Continental ngaalkapte ii lampuipi ahi George Washington in Britishte sim natu thauhui, thautang le ngaalkaptu mihing nase tatak in akaikhop kul hi. 1778 ciangin Francete tungpan huna nga hi. Francete in Americante atu adeisakna hu in ahu zong hi vavan ngawl aa, amate 2 (England le France) se aki-ngaal top ngam 2 ahikkom, England kumpipa a ci mawktu adeina, alangpanna hi.
Massachusetts ngam sung Lexington ngaal bangse, kum 8 sung kisim hi. Saksang pan Canada ngamsung Motreal pan kipan thangsang Georgia ngam Savannah dong mun theampoah ngaal kisim kakoai hi. 1781 kum ciangin Virginia ngam sung Yorktown khua-ah British ngaalkapte tam mama hong ki-app (surrender) hi. Ahihang tua zawk kum 2 bang British ngaalkapte le Continental ngaalkapte kisim lai hi. 1783 April tha 15 ni ciang in ngaal bonatu le kilemkik natu France ngam Paris khuaah letmat thu hi. Paris Treaty ci-in leitung taangthu sungah ki ciamte aa, tua ni pan kipan leitungah America ci ngam athak sitset khat hong piang hi.TNDoppha: BUREAU OF INTERNATIONAL INFORMATION PROGRAMSU.S. DEPARTMENT OF STATEhttp://www.america.gov/publications/books/usa-history-in-brief.html
------------------------------------------------------------------------------------------
Note:
Ka Sizang lai zak anuai aa pawl khat se tel ahaksa thale ci in alena (meaning) kong at thua hi. Sizang lai at daan taw kisai ngaisutna tatuamte comments nong piak natu zong ci nuam lai ing. Lungdam.
Mihing Thuneina = Human Rights (လူ႔အခြင့္အေရး)
Leitung taangthu = World History (ကမာၻ႕သမိုင္း)
Langpanna = Revolution (ေတာ္လွန္ေရး)
Suatakna = Independence (လြတ္လပ္ေရး)
Suatak ni = Independence day (လြတ္လပ္ေရးေန႔)
Ki-app = Surrender (လက္ေျမာက္အရံႈးေပးသည္၊ လက္နက္ခ်သည္)


