Khristian Pilna: Nung Le Maa Thu (Christian Education: Now and Then)

Sonte na in အေျဖ (a-phyi) nga thei na hi le tua pilna sia na zak thei kul tu hi, na sin zaza, na heak zaza, degree na nga လက္ေတြ႕က်က် (let tuik kyah kyah) zak kul hi ci khuangaisut na ahi hi. Tua ahi kom na sin thu se tel sinsen ahi po le te na nuntaak khom tu se na pilna zaza taw met vawt thei natu ahi hi. Khua ngaisut dan nam thum teng ih et ciangin thupi siat hi. Ahi zongin Khristian Pilna ih ci sia khua ngaisut kaak thei tu le khanto na hong piang saktu pilna ih tel thei aa, ih mu khol theitu khua vak hong pia ahi hi. Ngam khangto nate ah pragmatism khua ngaisut dan taw aki situ in pilna system se zang zaw uh hi. Thinsung puak dan taw ki sai in Christ Jesu thinsung puak ih nei tu se Paul in hong tha to hi. Tua ahi kom ei Kristian thu um mite in ih etkaak thei tu in (Psychologist) te ih thinsung puak zia pawl khat ki kum tawng. James Piaget ci se pa in mihing kum tamna le khanto na zui-in pilna zong khang tato hi ci hi. Taciang Abraham Maslow in mihingte kisap nate, an neak tui dawn ih khom ciangin mihingte ki it na le lung muanna zong om zaw hiat aa, khanto natu zong kivawt zo aa, lung kimna zong om hi ci hi. Taciang, Lawrence Kohlberg in mihingte kum le khanto na zui-in ngamtat khua ngaisutna zong pui cing tato aa, thu khensat thiamna ahi zong, kipawl khop theina ahi zong hong piang hi ci hi. Leitung bup ah mi minthangte le mi thupi, mipil aa ki ciamte tese thuak pilna (IQ) taw akhua suak se 25% bang a om le hi bek tu hi ci in ki mu khia hi. Ahi zong pilna ih ci ciang bang bangh te mipil, mi minthang le ma vaang thei ziam ci aki kan ciangin midangte atel thiam theite le mitaw aki pawl theite se 60% khua siiak hi ci in ki ciamte hi. Ahi zong 100% lung kimna le lung muanna se Pathian kammal bullet aa asepna theampo ah ai tuam atu bek ngaisun ngawl in, midangte atu amaa sak tawntungte ahi hi. Jesu Christ zong a vantung kumpi tokhom nusia in leitung mimaw nang le kei atu in anuntak na hong piak man kom in min theampote tungah min lian bel pia aa, Topate TOPA, Pathian theampote PATHIAN ahi hi (Philiipi 2:5-11).

Khristian Pilna le Thinsung Thaksuana (Christian Education and Formation)
Nangma le nangma na ki he ziam? Leitungah mihing nam nii bekma om hi: (1) Pasal (Man) le (2) Numei (Woman) hi. Pathian in amate lim le meal (image) taw kibang asun pasal le numei hong bitphua hi ci in Lai Thiangtho sungah ciantak in son hi (Gen. 1:26-27). Satan in Adam le Eve kungah Pathian lim le meal sun a hong bitphua na thu dawppha a azol le Eve le Adam in amate Pathian asuthunlam uh mangil ahikom Satan thu son mang hi. Nang le kei zong Pathian lim le meal sun ihi na ih mangil ba tu hi. Sizang kampau le Sizang minam hi na zong ih ma ngil batu hi. Lai Thiangtho sungah mukholna athusim ngawl minamte hamsiat hi (Prov. 29:18a). Kum tampi atu mukholna, Topa Pathian hilkholna, sapna athusim ngawlte le anopsak hunin Pathian a awl mawk ngawlte atuaksia hi. Tuibua sa ki luak kik thei nawn ngawl ci Paunak a om bangma hun bo sa ki laa kik thei nawn ngawl hi. Tu lai talc hun le ni, Pathian ii hil kholna le sapna upat in, na hun le na nuntak na zeak thiam in. Tua hi le mihampha le thupha nga na hi tu hi. Pathian in nangma mai lam atu hong hilkholna Lai Thiangtho sungah a cial cingin hong mukhol sak zo aa, thu na nii le thupha na nga tu hi (Deut. 28:1- 14). Ahi zong thu na ni bua ahi le hamsiatna na thuak tu hi (Deut. 28:15- 68).

Amasa in “Thinsung” ci kammal sia (English: Mind) ahi hi. Ih Sizang kammal Thin ih ci sia ih awmsunga om Thin (Liver) le Lung (Heart) hi ngawl a, khuangaisutnaThin ahi hi. Tua Thinsung sia pumpi bup ki memat siat sak ahikom septu vawttu te theampo sia Thinsungin khensat (decision) hi. Pathian in Eden huan ah Adam le Eve atu thukham (rule) khat bek ma vawt sak aa, apha le asia khen tel thei na thingkung ii nga ane uh le thi tu ci kammal hi. Eve le Adam in athinsung taw neak tu akhensat lian ciang thunit ngawlna ih tha man thi na thuak hi (Rom. 6:23a). Ahizong Jesu Christ in thu kham (rule) khat bek ma hong vawt kik sak la leu aa, keima nong um le tawntung nuntak na na nga tu hi, ahi zong nong um bua ahi le na thi tu hi. (John 3:16). Tu in nangma khensat tu ahi hi.

Tua le thinsungpha nei ih ci sia bang hi tu ziam? Thinsungpha napua ahi le nathin zong nuam tu hi. Na maazong pai tu hi. Ahizong thinsia napua ahi le nathin ngim tan tu a, namaa apai batu hi. Khat le khat ki vangeen na le ki huatsat na, ki etsat na taw dim tu hi. Sawltak Paul in Philipi pawlpi rmte tungah Jesu ih thinsung puak banglian napua vun ci hi (Phil. 2:5). Jesu Christ thinsungpuak bang ipuak thei natu in thinsiat, ngol tol na pan in thinsungpha ah kikheal (paradigm shift) kik thei hi. Tabang in thinsungpha ih ki kheal kik nahu in aituam atu babek ngaisutna (selfish) pan in midang atu deisak thei na (otherness) ah.kikheal thei hi. Tua kikhealna sia Corinthte Niina sungah Paul in “Mihing khat papo in Christ sungah a om le ama in mihing thak suak a; anuntakna lui sia bo in athak in hong piang zo hi” ci hi (II Con 5:7). Christ thinpuak na nei hu le Pathian kammal na nit thei hu in na vawt nasep theampo ahnamaaavangtuhi.

Thukhupna:
Sizang mite sungah Jesu Christ lungdam na thu hong thet se kum 100 val zo, kawlzangah Yangon, Kalay, Tahan, Khai Kam, le Leipui ah Sizang Tuiphum pawlpi ki pat se tu in khang khat phial ma hi tek zo hi. Tua bek dom ngawl America leitangh ah zong Sizang Pawlpi om zo. Australia le Malaysia ah zong om kakawi zo hi hing. Sizang kual sung Pawlpi ki phu zawk sia kum 100 cing kim phial zo hi hing. Tu in Tahan Siyin Baptist Church ih Tin Jubilee bangh zong Pathian ih pawlpi mite thupha hong piakna, hesuak na thupha a ki cin na se Pawlpi tung, mikim tung le ih Sizang mi buppi tungah kicing hi ci-in ih lungdam na luanthi ih nawl hi. Ahi zongin ih mak ngil ngawl het tu khat pan in Jesu Christ ih thin sung puak a vom tek thei le hong pai pheang tu kum tam pi sungah Tahan Siyin Baptist Church sia Mission naseam hat bel le Sizang mi nam bup a toai sang tu in ih biak Pathian in thupha taw Tin Jubilee hongmuak thei sak ta hen. A Men!

Pathian ih om pui na se Leitungbup ih mihing phaza sia Bilion 6 val a om sung pan kawlngam bup (520, 0000) sung pa ih ngam ateang Chinte se (473, 000) hi aa, ei tulsawm khawng tu bek ma apha leitung bup a om Sizang kampau teng sia tuibangin aluangton thei le vaihawm khawm vadiam thei minam ih hi thei tusia thupi ma ma hi. Pathian a um valeng le thinsung puak apha le ataktai te hi ci zong in kiciamte hi. Tasia bangma mun tatuam ih theng aa, thupha tam ma ih saang hi. A ette taak minam khat ih hi ngei bangma ih hii na (identity) ih khomsuan zo tu thupi hi. Tua ahi kom thinsung pha ih puak hu in acidam mimal, innkuan, khua le tui, minam le ngam le thupha akhomsuan zo tawntung tu in ih biak Pathian in thupha hong pia kim ta hen. Amen.

Thuam Cin Khai, EdD, Central Philippine University; PhD, Vision International University, Ramona, CA. Ordained Minister of Wesleyan Church and affiliated minister of Baptist Convention of New York; Principal of Burmese Bible School, Syracuse and Buffalo, New York and Milwaukee, Wisconsin Campuses; Senior Pastor of Myanmar Christian Fellowship, Milwaukee, Wisconsin; Assistant Pastor of Lyncourt Wesleyan Church, Syracuse, New York; Consultant for Church Planting: Matu Christian Fellowship, Syracuse, New York; US Siyin Baptist Church, Columbia, Maryland; Interim and Missionary of Sizang Burmese Mission Church, Maryland. Former Vice Principal cum Dean of All Nations Theological Seminary, Thanlyin, Yangon; Missionary of Zomi Baptist Convention, Falam, Chin State.

Heaktu: Tahan Tuiphum pawlpi ii Tin Jubilee magazine (2011) sung pan aki la kik hi.

Leave a Reply